ADSL, DSL, Breedband Internet

Inhoudsopgave

Inleiding
Wat is DSL?
DSL Trends en de gevolgen
Afkortingen

1. Inleiding

Net als wij, zult u ongetwijfeld geïnteresseerd zijn in de komst van snelle internet verbindingen. Wij hebben echter de ervaring, dat zodra we hierover een artikel vinden, we stuklopen op allerlei technische termen en afkortingen.
In dit artikel proberen we in heldere taal een toelichting te geven op de ontwikkelingen op het gebied van breedband internet over de telefoonlijn.
Tevens geven we aan, wat, zeker voor bedrijven, het belangrijkste selectiecriterium dient te zijn bij de aanschaf van 'breedband internet': de aanbieder

2. Wat is DSL?

DSL is een verzamelnaam van technieken die dezelfde technische basis hebben. ADSL is de eerste DSL techniek die in Nederland commercieel geëxploiteerd gaat worden en staat voor Asymmetric Digital Subscriber Line. ADSL is een technologie die het mogelijk maakt om de bestaande telefoonlijnen te gebruiken als een snelle digitale verbinding voor bijvoorbeeld fast internet access. Uiteraard zijn er ook andere toepassingen die gebruik kunnen maken van ADSL, zoals bijvoorbeeld telewerken, VoDSL (Voice over DSL) en gaming.
ADSL heeft als kenmerk, dat de dataverbinding en de gewone telefoonverbinding (POTS) over dezelfde koperen lijn gaan. Dit is mogelijk, doordat slechts een klein gedeelte van de beschikbare capaciteit van deze koperlijn wordt gebruikt voor standaard telefonie. Dit is het lage frequentie gedeelte, waardoor voor mensen hoorbare tonen worden verstuurd. ADSL maakt het mogelijk dat ook het resterende frequentiebereik wordt benut, zonder dat dit ten koste gaat van de mogelijkheid om te telefoneren.
De snelheid of beter gezegd bandbreedte van ADSL wordt vaak aangeduid in kilo- of megabits per seconde (Kbps / Mbps). Vanwege het asymmetrische karakter van ADSL wordt er onderscheid gemaakt in de bandbreedte naar de gebruiker toe (downstream) en van de gebruiker richting het netwerk (upstream). De maximale theoretische snelheid voor ADSL is 8.1 Mbps downstream en 800 Kbps upstream, echter deze snelheden zijn afhankelijk van de afstand van de gebruiker tot de centrale. ADSL zoals dat in Nederland wordt aangeboden, biedt een maximale bandbreedte van 1024 Kbps downstream en 256 Kbps upstream.

2.1 Verschil ADSL en de kabel

ADSL wordt vaak direct vergeleken met Internet via de kabel.
Alhoewel 'de kabel' in principe een veel grotere bandbreedte downstream biedt (maximaal 30 Mbps), blijkt de snelheid in de praktijk nogal te variëren, aangezien de bandbreedte gedeeld moet worden met andere gebruikers. ADSL en andere DSL technieken zijn point-to-point, dat wil zeggen dat er een dedicated lijn is, die niet gedeeld hoeft te worden. Dit is gunstig, zowel voor de snelheid als voor de veiligheid.
Zowel de kabel als de ADSL verbinding zijn 'altijd aan' verbindingen, wat wil zeggen dat, als men de computer opstart, men direct verbinding heeft. Het is echter ook mogelijk, één ADSL verbinding te delen met andere gebruikers. Er is dan sprake van Dail-up DSL. Dit houdt in dat de DSL lijn is 'overselled'. Er zijn bijvoorbeeld 300 fysieke aansluitingen, maar er zijn 1000 lijnen verkocht. Er is nu niet meer sprake van een 'altijd aan' dienst, maar men kan nog maar soms online zijn. Dit wordt op de markt gezet als een 'budget' dienst.
Een ander verschil tussen kabel en ADSL schuilt in het feit, dat niet elk gebouw beschikt over een kabelaansluiting, maar meestal wel over één of meerdere telefoonaansluitingen. Dit speelt wellicht in de consumentenmarkt niet zo'n grote rol in Nederland, maar wel als het gaat om bedrijven. Ten opzichte van de kabel is de DSL techniek dan ook vooral geschikt voor bedrijfsdoeleinden, mede daar beveiliging één van de grote voordelen van DSL ten opzichte van de kabel is.

2.2 DSL in soorten en maten

ADSL is asymmetrisch, maar er zijn ook DSL varianten die een symmetrische up- en download bandbreedte hebben, hun bandbreedte kunnen aanpassen of een significant grotere bandbreedte bieden. Dit resulteert in meerdere varianten van DSL, zoals: HDSL en HDSL2, VDSL, RADSL, ADSL, SDSL en IDSL. Uit dit rijtje zullen we SDSL en IDSL nader toe te lichten, om een beeld te geven van de technische verschillen en omdat deze varianten in de komende periode interessant kunnen worden.
Het belangrijkste kenmerk van SDSL is de eerder genoemde symmetrie. Met name bedrijven geven hieraan de voorkeur omdat SDSL hierdoor beter te gebruiken is voor web server applicaties dan ADSL. De beperking van SDSL is, dat het niet de mogelijkheid biedt voor simultaan gebruik van standaard telefonie (POTS). Voor een bedrijfsomgeving is dat echter van minder belang. SDSL heeft t.o.v. ADSL een aanzienlijker reikwijdte, n.l. 11,5 kilometer, wat beter past bij een industrieterrein. Echter de techniek IDSL komt nog verder, en haalt de 15 kilometer afstand tot de centrale. Mocht een klant te ver van de centrale af zitten, zodat ADSL niet geleverd kan worden, dan is er de mogelijkheid om SDSL of zelfs IDSL aan de klant te gaan leveren.
Voorlopig zal de snelheid, die met ADSL gehaald kan worden, voldoende zijn, maar aangezien de vraag naar bandbreedte alleen maar zal toenemen, komt er een moment dat ADSL niet meer snel genoeg is. De vermoedelijke opvolger van ADSL is VDSL, met een grotere bandbreedte. De verwachting is echter, dat voordat er een standaard is en er producten op de markt zijn, er 3 tot 5 jaar gepasseerd zijn. ADSL heeft dan in ieder geval een levensduur van 3 jaar, maar waarschijnlijk nog wel langer.

2.3 Installatie van ADSL

Net als bij de installatie van ISDN, zal de klant ook voor ADSL een aantal aanpassingen binnenshuis moeten maken, hetzij door een monteur, het zij door het installeren van een doe-het-zelf pakket. Dit houdt in dat de PC wordt aangepast met een ADSL modem en de daarbij behorende software en instellingen. Daarnaast zal een aanpassing plaatsvinden na het IS/RA (Infra Structuur / Rand Apparatuur)-punt. Het IS/RA-punt is het koppelpunt tussen de infrastructuur van het telecombedrijf en de infrastructuur van de gebruiker. De manier waarop de aanpassing na het IS/RA-punt plaatsvindt, kan verschillen. Het ADSL lijn signaal bestaat immers uit twee onderdelen: het telefonie-gedeelte en het data-gedeelte. Deze 2 onderdelen moeten voor gebruik worden gescheiden. Hiervoor zijn twee oplossingen bedacht.
Eén manier is om het telefonie- en dataverkeer bij binnenkomst te scheiden, door gebruik te maken van een splitter (figuur 1).

Figuur 1: De thuissituatie met splitter
Een andere manier is, het signaal in eerste instantie niet te scheiden. De klant brengt dan zelf, voor elk normaal telefoontoestel, microfilters aan in de lijn. Deze manier van signaalscheiding brengt echter wel vaak een beperking in snelheid (meestal 1.5 Mbps en trager) met zich mee (figuur 2).

Figuur 2: De thuissituatie splitterless
Het voordeel van deze splitterless variant is, dat deze gemakkelijk door de klant zelf is te installeren, wat een truckroll (het sturen van een monteur) voor de leverancier bespaart. Hierdoor wordt de dienst goedkoper.

2.4 Aansluiting in het netwerk

ADSL is een 'always-on' verbinding en dat betekent dat het 'inbellen' met de lokale ISP (Internet Service Provider) server verleden tijd is. Om dit en het combineren/scheiden van het telefonie- en data verkeer mogelijk te maken is ook de netwerkarchitectuur aangepast. Gezien de scope van dit rapport, geven we hier slechts een schets van deze architectuur.
De opbouw van het netwerk is te vergelijken met een wegenstelsel, in de zin van een stelsel van opritten en afritten, via welke men kan komen van plaats "a" (de eindgebruiker) naar plaats "b" (de IP backbone van de service provider) en vice versa. Deze route wordt uiteindelijk mogelijk gemaakt dank zij een aantal componenten, waarvan hieronder de belangrijkste vier worden besproken.
Vanaf de eindgebruiker geredeneerd, is het eerste station dat wordt gepasseerd de MDF (Main Distribution Frame), ook wel hoofdverdeler genoemd. Deze bevindt zich in de centrale en verbindt de koperdraad van de eindgebruiker met het netwerk van de telecom operator. Hierna passeren we een Service Interface Point (SIP), waar een keuze wordt gemaakt uit de verschillende lijntechnieken, waarover de telecom operator zijn diensten aanbiedt. Aangezien het in dit geval om een ADSL verbinding gaat, komen we vervolgens terecht bij de DSLAM (Digital Subscriber Line Access Multiplexer). De DSLAM vervult een tweetal belangrijke rollen. Ten eerste bevinden zich hier een flink aantal modems, die de bandbreedte van de grote internet 'pijp' verdelen en reduceren tot de door de ADSL gebruiker gekozen bitrate (bandbreedte). Daarnaast wordt hier de connectie gemaakt met het telefonienetwerk.
,center>

Figuur 3: Overzicht aansluitnet
Aangezien de klant zijn 'fast internet access' bij een bepaalde ISP heeft, moet tot slot nog de juiste afslag worden genomen richting de IP backbone van zijn ISP. Hiervoor zorgt de SSG (Service Selection Gateway). Het is de bedoeling dat in de komende jaren hier de verbinding wordt gemaakt met andere content aanbieders of met het bedrijfsnetwerk.

3. DSL Trends en de gevolgen

Dit hoofdstuk zal in gaan op de belangrijkste zaken en trends op het gebied van marketing, deployment en techniek.

3.1 Marketing trends

Sinds de introductie van DSL in de Verenigde Staten zijn de prijzen van aanschaf en levering al behoorlijk aan het dalen. Op sommige plaatsen wordt ADSL al geleverd voor $29 per maand, en zelfs de eerste gratis providers komen op de markt, echter zonder sterke business case. Verder worden de installaties in de VS meestal gratis uitgevoerd, inclusief alle CPE (klant) apparatuur. Dit is een trend die naar alle waarschijnlijkheid ook naar Europa zal overwaaien.
Deze beweging komt overeen met de voorspelling dat er puur op de infrastructuur, oftewel het verbinden van de klant met Internet, geen geld te verdienen is. Het geld moet verdiend worden met Value Added Services (VAS). De laatste noemenswaardige actie in Amerika is, dat een klant bij het afsluiten van een 2-jarig ADSL abonnement bij een provider, een voorgeïnstalleerde Compaq computer (ter waarde van $600) gratis bijgeleverd krijgt.
In Amerika is men dan ook volop bezig met het ontwikkelen van Value Added Services. De belangrijkste hiervan is Voice over DSL (VoDSL). VoDSL moet dé killerapplicatie worden voor DSL diensten in de komende jaren. Voor de langere termijn wordt Video on Demand (VoD) als een belangrijke 'killer application' genoemd. Het grootschalig aanbieden van VoD is op dit moment echter nog niet realistisch, omdat hiervoor een grotere bandbreedte nodig is, dan de door meeste aanbieders aangeboden bandbreedte van 1,5 Mbps. Het is echter een kwestie van tijd, voordat de hogere snelheden wel aangeboden zullen worden, zodat VoD wel realiseerbaar is.
De Amerikanen zijn inmiddels op een punt beland waarbij DSL gemeengoed aan het worden is. Dat is onder andere het resultaat van de veelvoud aan reclamespotjes op radio en tv, waardoor DSL bij een steeds groter publiek bekend wordt gemaakt. Key issue in deze reclamecampagnes is het inspelen op de negatieve kanten van Internetten via de kabel. Zo is in reclamespotjes bijvoorbeeld te zien, dat iemand 's nachts gaat Internetten en dat iemand eigenhandig zijn buurman afsluit.
Al deze reclame inspanningen moeten uiteindelijk leiden tot klanten binding of 'customer ownership'. Customer ownership is van enorm belang, aangezien diegene die de klant 'bezit', extra diensten aan de klant kan gaan aanbieden. In Amerika bezit de ISP vaak het Customer Ownership. De trend die in Amerika is waar te nemen, dat CLEC's en ILEC's (de aanbieders van ADSL access) op het overnamepad zijn en daarbij met name ISP's en content providers overnemen, is in lijn met de trend om het customer ownership te verkrijgen. De aanbieder wil doormiddel van een overname van een ISP het customer ownership krijgen, waardoor het mogelijk wordt extra diensten (via de overgenomen content provider) aan de klant te verkopen.
Na het succes van DSL op de thuismarkt beginnen de Amerikanen de Europese markt ook interessant te vinden. Er leeft met name onder de CPE leveranciers het idee, dat de Amerikaanse markt binnen 3 tot 4 jaar verzadigd zal zijn. Daarnaast hebben ook CLEC's het idee dat ze in de VS voldoende ervaring hebben opgedaan. Zij willen daarom nu ook de markt buiten Amerika betreden. Dit zal de concurrentie in Europa verder doen verhevigen, wat een mogelijke prijsdaling tot gevolg kan hebben.
Dat de levering van ADSL niet alleen maar successen met zich meebrengt, is te zien aan de uitrolcijfers, die in eerste instantie vaak tegen vallen. Daarnaast is ook de aangeboden bitrate vaak aan de lage kant. Dit komt echter wel overeen met de beperkte vraag naar een hoge bitrate. In eerste instantie lijkt de 'always online' de belangrijkste reden om tot de aanschaf van ADSL over te gaan. De behoefte aan meer snelheid zal echter op den duur zeker ontstaan. Wanneer DSL uiteindelijk werkt, blijkt het verslavend te zijn. Voor aanbieders is het dus interessant om ADSL voor een bepaalde periode gratis aan te bieden.

3.2 Deployment trends

De doorlooptijd van een order in de VS bedraagt 6 weken tot 3 maanden of zelfs langer. Ook gaat er veel fout tijdens het orderproces. Dit hebben we ook in Nederland reeds gezien. De negatieve ervaringen hebben echter nauwelijks effect gehad op het grote aantal aanmeldingen.
In het deployment gebeuren worden op dit moment grote verbeteringen gerealiseerd. Met name de introductie van DSL op de massamarkt is reden geweest om het leveringsproces goed onderhanden te gaan nemen.
Een zeer belangrijk onderdeel van de verbeteringen is het reduceren van truckrolls. Elk bezoek aan de klant kost handenvol geld, en iedere klant bezoeken is niet realiseerbaar, als duizenden klanten per maand aangesloten moeten worden. Het voorkomen van truck rolls kan aan twee kanten geschieden: bij de klant en bij de telco. Aan de kant van de telco moet reduceren van de truck roll worden gezocht in levering, installatie en testen. Aan de kant van de klant is er de apparatuur via welke verbeteringen haalbaar zijn. De apparatuur (CPE) moet dusdanig eenvoudig installeerbaar zijn, dat de klant het zelf kan doen. Vandaar de opkomst van micro-filters die de klant zelf kan installeren in plaats van een splitter die door een monteur aangelegd moet worden. De opkomst van de G.Lite variant (uitgeklede variant ADSL) heeft ook te maken met het vereenvoudigen van de installatie bij de klant thuis.

3.3 Technische trends

Het gebrek aan standaards is een groot probleem voor DSL. De verschillen in standaards (bijvoorbeeld G.Lite, Full-rate ADSL, G.SHDSL, etc.) leveren ook problemen op voor de hardware fabrikanten. Deze werken hard aan het probleem rond interoperabiliteit. De problemen op dit gebied zijn nog niet volledig opgelost, maar er wordt vooruitgang geboekt. Wel bestaan er verschillende mogelijkheden voor leveranciers om hun apparatuur met die van andere leveranciers te testen.
De technieken SDSL en IDSL worden gezien als tijdelijke oplossingen. De verwachting is dat G.SHDSL (SDSL2) beide op de korte termijn gaat vervangen. Op de langere termijn (3-10 jaar) zal VDSL zijn intrede doen en ADSL vervangen.
Naast de discussie rond de verschillende soorten DSL technieken is er ook een technische discussie gaande over splitters en filters. Met name de micro-filters staan volop in de belangstelling, aangezien deze gemakkelijk te installeren zijn (door de klant) en goedkoop in aanschaf zijn.
Met betrekking tot Voice over DSL zijn er ook nog discussies gaande over de architectuur waarover de Voice getransporteerd moet worden. De producten die hiervoor op de markt komen staan vol in de schijnwerpers.
Een andere technische discussie die gesignaleerd kan worden, heeft betrekking op de DSLAM's. De DSLAM's creëren veel hitte in de centrales van de telco's, waardoor ze veel ruimte onbenut moeten laten, wat weer extra kosten met zich mee brengt. Op dit moment komen er nieuwe DSLAMs op de markt die veel minder hitte creëren, en dus een oplossing zijn.
De laatste trend die hier gesignaleerd wordt, is dat de glasvezel steeds verder richting klant komt, uiteindelijk tot aan bijvoorbeeld het flatgebouw. In de kelder van de flatgebouwen (kantoorruimte) zullen dan de DSLAM's geplaatst kunnen worden, zodat de dure Central Offices van de telco's niet meer nodig zijn. Helaas hebben de eigenaren van de gebouwen in Amerika inmiddels in de gaten, hoe waardevol de kelders van hun gebouwen zijn. Dit wordt aangeduid als Multi Tennant Unit (MTU) strategie.

3.4 Impact voor het selectieproces door de afnemer

Het is duidelijk dat de DSL wereld niet stil blijft staan bij ADSL. Er zijn talloze varianten ontwikkeld, en ook de opvolger van ADSL staat al ongeveer vast. Ook worden de verschillende technieken naast elkaar toegepast, omdat elke techniek zijn specifieke voordelen en beperkingen heeft. Om de verwarring bij de klant niet te groot te maken wordt er in Amerika 'breedband' aangeboden, en afhankelijk van waar de klant zich bevindt, wordt na aanmelding van de klant besloten welke DSL techniek het meest geschikt is.
In het geval een klant een eerste dienst afneemt, is de aansluiting van een DSL techniek ook een vereiste. De situatie zal zich echter gaan voordoen dat de klant een tweede of derde dienst gaat afnemen, en in dat geval geen behoefte heeft aan een nieuwe DSL techniek. Belangrijk is hierbij dat goed wordt bijgehouden welke verbinding (DSL techniek) de klant heeft en welke dienst(en) hij afneemt, zodat vroeg in het orderproces gecontroleerd kan worden of alles met elkaar in overeenstemming is.
Zoals in de vorige paragraaf geconstateerd werd, zijn veel van de verbeteracties in Amerika erop gericht, menselijke handelingen in het leveringsproces te elimineren. Elke menselijke handeling in het leveringsproces zal heroverwogen moeten worden, en er moet bekeken worden, wat de mogelijkheden van automatisering zijn. Een andere verbeteractie in Amerika is gericht op het verkorten van de doorlooptijd. De ideale orderdesk bevat geen menselijke handelingen, en is een real-time systeem.
Voor de klant betekent dit, dat hij bij de aanschaf van 'breedband internet' niet alleen moet letten op de voordeligste of snelste aanbieding, maar vooral ook op de aanbieder van deze dienst. Deze aanbieder zal in staat moeten zijn om zijn leveringsproces goed in te richten en toekomstige diensten te integreren in bestaande diensten. Hierdoor kan voorkomen worden, dat voor elke dienst opnieuw installatiekosten gemaakt moeten worden en dat nieuwe apparatuur aangeschaft moet worden.
Voorts zal een leverancier, die niet in staat is om zijn orderproces nu en in de toekomst op orde te krijgen, niet overleven in deze markt met (te) veel aanbieders.

4. Afkortingen

ADSL	Asymmetric Digital Subscriber Line
ASP	Application Service Provider
CKR	Centrale Klant Registratie
CPE	Customer Premises Equipment
DSL	Digital Subscriber Line
DSLAM	Digital Subscriber Line Access Multiplexer
EGI	Eindgebruikers Installatie
HDSL	High bitrate Digital Subscriber Line
I/C LEC	Incumbent/Competitive LocalExchange Carrier
I/D-SIP	Infrastructuur / Diensten - Service Interface Point
IDSL	ISDN like Digital Subscriber Line
ISDN	Integrated Services Digital Network
ISP	Internet Service Provider
IS/RA	Infra Structuur / Rand Apparatuur
MDF	Main Distribution Frame (Hoofdverdeler)
MTU	Multi Tennant Unit
NID	Network Interface Device
POTS	Plain Old Telephone Service
RADSL	Rate Adaptive Digital Subscriber Line
SOHO	Small Office / Home Office
SSG	Service Selection Gateway
SDSL	Symmetric Digital Subscriber Line
SHDSL	Symmetric High-bitrate Digital Subscriber Line
VDSL	Very high bitrate Digital Subscriber Line
VoD	Video on Demand
VoDSL	Voice over DSL
VPN	Virtual Private Network

Dit artikel downloaden